เรื่องเด่น เสียงธรรมจากมหาจุฬาอาศรม วันอาทิตย์ที่ ๑๙ ตุลาคม ๒๕๖๙

เสียงธรรมจากมหาจุฬาอาศรม วันอาทิตย์ที่ ๑๙ ตุลาคม ๒๕๖๙

​

 

กราบถวายความเคารพ พระเดชพระคุณพระพรหมวัชรธีราจารย์, ศ.ดร. (สมจินต์ สมฺมาปญฺโญ, ป.ธ.๙) องค์อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ขอโอกาสพระเถรานุเถระผู้เข้าร่วมรายการเสียงธรรมจากมหาจุฬาอาศรมทุกท่าน และขอเจริญพรคณะญาติโยมผู้ร่วมรายการ ไม่ว่าจะในช่องทางใดก็ตาม

กระผม/อาตมภาพ พระครูวิลาศกาญจนธรรม, รศ.ดร. ที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดกาญจนบุรี เจ้าอาวาสวัดท่าขนุน วันนี้ได้รับเกียรติมาบรรยายธรรมในรายการ โดยความเมตตาของท่าน ท่านอาจารย์พระมหาไพโรจน์ กนโก, ดร. ผู้อำนวยการส่วนธรรมนิเทศ สำนักส่งเสริมพระพุทธศาสนาและบริการสังคม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ซึ่งท่านได้แจ้งไปว่าขอให้มาช่วยบรรยายให้กับรายการในวันนี้ด้วย

ญาติโยมทั้งหลาย ในช่วงนี้ประเทศชาติก็ดี โลกของเราก็ดี เกิดสารพัดภัยวุ่นวายไปหมด ไม่ว่าจะเป็นภัยธรรมชาติก็ดี ภัยสงครามก็ตาม เรื่องทั้งหลายเหล่านี้ ถ้าหากว่าเราศึกษาย้อนหลังไปก็จะเห็นว่าเป็นวัฏจักรอย่างหนึ่ง ก็คือจะต้องเกิดขึ้นแน่ไม่ว่าจะเป็นช่วงใดก็ตาม เพียงแต่ว่าเราท่านทั้งหลายนั้น ถ้าหากว่าไปสนใจมากเสียจนกระทั่งตนเองเกิดความเครียด ก็อาจจะทำให้ตัวเรานั้น รับเอาสิ่งที่ไม่ดีไม่งามเข้าไปเป็นจำนวนมาก จนกระทั่งอาจจะค้างคาและกลายเป็นเครื่องถ่วงพวกเรา ให้ไม่สามารถที่จะปฏิบัติธรรมได้ดี เพราะว่ามีสารพัดสิ่งฟุ้งซ่านไปปะปนอยู่ในจิตในใจของเรา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้น พระองค์ท่านทรงพบหนทางแห่งการล่วงพ้นจากกองทุกข์ทั้งปวง เรียกว่า "มรรค ๘" ย่นย่อลงแล้วเหลือ ศีล สมาธิ และปัญญา หรือบางท่านเรียกว่า "ไตรสิกขา" สิ่งทั้งหลายเหล่านี้ ญาติโยมพุทธบริษัทส่วนใหญ่ โดยเฉพาะท่านที่เข้าร่วมรายการเสียงธรรมจากมหาจุฬาอาศรมนั้นทราบดีอยู่แล้ว โดยเฉพาะในส่วนของศีล ไม่ว่าจะเป็นพระภิกษุ สามเณร แม่ชี หรือว่าฆราวาสก็ตาม เราส่วนใหญ่สามารถรักษาศีลได้สมบูรณ์บริบูรณ์ ก็ขาดแต่เพียงในเรื่องของสมาธิ ตลอดจนกระทั่งการใช้ปัญญาพิจารณาข้อธรรมต่าง ๆ เท่านั้น

โดยเฉพาะส่วนของสมาธิที่เป็นข้อกลาง ก็คือเมื่อเราตั้งใจรักษาศีล ระมัดระวังทุกสิกขาบทให้สมบูรณ์บริบูรณ์ เราก็จะเกิดสมาธิตั้งมั่นได้ง่าย เมื่อเจริญสมาธิจนกระทั่งเกิดความสงบระงับ สภาพจิตมีความผ่องใส จะยกหัวข้อธรรมใดขึ้นมาพิจารณา ก็สามารถที่จะรู้แจ้งแทงตลอดได้โดยง่าย

 

แต่ว่าเมื่อท่านทั้งหลายเข้ามาปฏิบัตินั้น เราท่านมีเวลาไม่เท่าเทียมกัน ถ้าอย่างที่วัดท่าขนุนของกระผม/อาตมภาพนั้น พระภิกษุสามเณรจะต้องทำวัตรเช้าเย็นวันละ ๓ รอบ มีการเจริญกรรมฐานร่วมกันทุกวัน จะต้องออกบิณฑบาต และทำความสะอาดวัดทุกวัน ในเมื่อถ้าเป็นเช่นนั้น เราก็จะมีเวลามากในการปฏิบัติธรรม ก็คือเรื่องของการสวดมนต์ทำวัตรก็เป็นการปฏิบัติธรรมชั้นเลิศ เนื่องเพราะว่าถ้าสมาธิของเราไม่ทรงตัว เราก็อาจจะสวดผิดได้

ในขณะเดียวกัน การเดินบิณฑบาต ถ้ารู้จักรักษาอารมณ์ ตั้งแต่ก้าวแรกที่ออกจากวัด จนกระทั่งก้าวสุดท้ายที่กลับเข้าวัด ถ้าท่านใดสามารถรักษาจิตของตน ให้จดจ่อต่อเนื่องอยู่กับอิริยาบถ โดยที่ไม่หลุดออกไปที่ไหนเลย ก็ถือว่าเป็นการปฏิบัติธรรมเป็นอย่างดี

แล้วในขณะเดียวกัน การทำกิจวัตรต่าง ๆ อย่างเช่นว่าการกวาดวัด ถูศาลา ถ้าหากว่าเรากำหนดสติไปด้วย อย่างเช่นว่าไม้กวาดหรือว่าไม้ถู ไปทางซ้าย ไปทางขวา ไปข้างหน้า ไปข้างหลัง จะยาวจะสั้นอย่างไรก็กำหนดรู้อยู่ ก็คือการปฏิบัติธรรมนั่นเอง ก็แปลว่าเมื่อตัวเรามีเวลาที่ไม่เท่าเทียมกัน ท่านที่มีเวลาน้อยก็ควรที่จะต้องเร่งรัดตนเองให้มากขึ้น แล้วในขณะเดียวกัน ก็ต้องมีความสม่ำเสมอในการปฏิบัติธรรมด้วย ไม่ใช่ว่าวันนี้ทำ พรุ่งนี้ทิ้ง ถ้าอยู่ในลักษณะแบบนั้น เราจะเอาดีได้ยากมาก เพราะว่าไปเปิดโอกาสให้กิเลสกินใจของเราได้เสียแล้ว

ในส่วนที่เราจะพิสูจน์ทราบว่ากิเลสกินใจของเราได้หรือไม่นั้น ให้วัดโดย "นิวรณ์ ๕ ประการ" ซึ่งเป็นกิเลสหยาบที่มากีดขวางกำลังใจของเราอยู่ตลอดเวลา ถ้าสมาธิไม่ทรงตัว สิ่งทั้งหลายเหล่านี้ก็จะกำเริบ ทำให้เราฟุ้งซ่านไปในด้านรัก โลภ โกรธ หลง จนกระทั่งบางทีก็กู่ไม่กลับ รักษาอารมณ์ใจให้ทรงตัวไม่ได้ ซึ่งประกอบไปด้วย

๑. "กามฉันทะ" คือความยินดีในรูปสวย เสียงเพราะ กลิ่นหอม รสอร่อย และสัมผัสระหว่างเพศ หลายท่านก็หมกมุ่นจนกระทั่งการปฏิบัติธรรมนั้น แทบจะไม่สามารถเข้ามาสู่ใจได้เลย เพราะสภาพจิตเคยชินกับกิเลสต่าง ๆ ไปแล้ว

ญาติโยมบางท่านที่กระผม/อาตมภาพรู้จักดีนั้น แค่ในเรื่องของการลิ้มรส หรือว่าข้าวปลาอาหาร ก็จำเป็นที่จะต้องไปร้านที่ได้รับคำแนะนำ ไม่ว่าจะเป็นประเภท "เชลล์ชวนชิม" หรือ "แม่ช้อยนางรำ" เหล่านี้เป็นต้น ถ้าอยู่ในลักษณะนั้น ก็แปลว่าเราเองโดนกามฉันทะในข้อของรส บีบคั้นจนกระทั่งแทบจะไม่เป็นตัวเป็นตน แต่หลายท่านก็รู้ตัวช้ามาก ทำให้โอกาสที่จะปฏิบัติธรรมนั้นแทบจะไม่มีเลย เพราะว่าจิตใจฟุ้งซ่านไปในเรื่องของ รัก โลภ โกรธ หลงอยู่ตลอดเวลา

 

๒. "ความพยาบาท" ซึ่งความจริงก็มีพื้นฐานมาจากการกระทบกระทั่ง แล้วก่อให้เกิดความโกรธ เมื่อไม่สามารถที่จะแก้ไขความโกรธนั้นได้ ก็กลายเป็นผูกโกรธ คือ "อาฆาตพยาบาท" นำไฟมาเผาใจตนเอง แต่ละวันมีแต่ความร้อนรุ่ม คิดอยากจะให้บุคคลที่เราโกรธนั้น ประกอบไปด้วยความพินาศแบบนั้นแบบนี้ ฟุ้งซ่านจนจิตใจของตนเองไม่สงบ

๓. "ถีนมิทธะ" ความง่วงเหงาหาวนอน ขี้เกียจ ไม่อยากจะปฏิบัติธรรม เวลาปกติก็รู้สึกคึกคักเข้มแข็ง อยากจะทำทุกสิ่งทุกอย่าง แต่พอให้นั่งภาวนาเมื่อไร ก็เกิดความโงกความง่วงขึ้นมาในทันทีทันใด หรือไม่ก็ผลัดวันประกันพรุ่ง ไม่ยอมปฏิบัติธรรมเสียที มัวแต่ต่อรองกันอยู่นั่นแหละว่า "พรุ่งนี้ค่อยทำดีกว่า มะรืนค่อยทำดีกว่า" เป็นต้น

ข้อต่อไปที่เราจะใช้วัดกิเลสของตนเองว่ามีท่วมท้นล้นใจอยู่หรือไม่ ก็คือ ๔. "อุทธัจจกุกกุจจะ" ความหงุดหงิดฟุ้งซ่านรำคาญใจ ซึ่งส่วนใหญ่ก็เกิดจากนิวรณ์ทั้งหลายเหล่านี้นี่เอง เมื่อหงุดหงิดขึ้นมา บางคนก็โกรธ เตะหมูเตะหมาไปเรื่อย เห็นของขวางอยู่ บางทีก็เตะปลิวกระเด็น โมโหโกรธาว่าใครเอามาวางขวางไว้ ทั้ง ๆ ที่คนวางก็ลืมไปเนิ่นนานแล้ว เป็นต้น

ข้อสุดท้ายก็คือ ๕. "วิจิกิจฉา" มีความลังเลสงสัยอยู่นั่นแหละว่า คุณพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มีจริงหรือไม่ ? การปฏิบัติธรรมจะก่อให้เกิดประโยชน์อย่างแท้จริงต่อเราหรือไม่ ? เป็นต้น

เรื่องพวกนี้จะเป็นข้อใดข้อหนึ่งก็ตาม ถ้าหากว่ามีอยู่ในจิตในใจของเรา ก็จะกลายเป็นเครื่องกั้นให้ความสงบระงับเกิดขึ้นกับใจของเราไม่ได้ วิธีแก้ไขที่ดีที่สุดก็คือ รู้ตัวขึ้นมาเมื่อไร ก็วิ่งมาหาลมหายใจเข้าออกของเราทันที ถ้าหากว่าเราปฏิบัติสายพองยุบ ก็กลับมาดูพองยุบของเรา ถ้าปฏิบัติสายวิสุทธิมรรค ก็กลับมาอยู่กับลมหายใจเข้าออกของเรา

แรก ๆ ก็จะมีการยื้อแย่งกัน ก็คือฝ่ายที่รู้ตัว มีสติ ก็พยายามกำหนดอยู่กับพองยุบ หรืออยู่กับลมหายใจเข้าออก แต่ว่าฝ่ายที่ต้องการจะดึงเราออกไปสู่ความฟุ้งซ่าน ก็พยายามทำให้เราคิดเรื่องโน้นเรื่องนี้ไปเรื่อย ต้องต่อสู้กันด้วยความเหนื่อยยากอยู่ระยะหนึ่งทีเดียว กว่าที่จะยอมสงบระงับ อยู่กับการภาวนาตรงหน้าของเราได้..!

 

คราวนี้ญาติโยมส่วนใหญ่ ตลอดจนกระทั่งพระภิกษุสามเณรก็ตาม ที่ปฏิบัติธรรมใหม่ ๆ มักจะมีข้อเสียอยู่ก็คือ เมื่อถึงเวลาเลิกภาวนาแล้วก็ทิ้งหมดเลย โดยที่ไม่ได้เหลืออะไรเอาไว้ในจิตในใจของตน ซึ่งเป็นการกระทำที่ไม่ถูกต้อง เนื่องเพราะว่าการปฏิบัติธรรมนั้น ส่วนที่สำคัญก็คือ ต้องสามารถใช้ในชีวิตประจำวันของเราได้ ไม่เช่นนั้นแล้ว ต่อให้เราปฏิบัติตอนเช้า ๑ ชั่วโมง ตอนเย็น ๑ ชั่วโมง เราก็ยังมี ๒๒ ชั่วโมงที่ฟุ้งซ่านอยู่ตลอดเวลา แปลว่าทำเท่าไรก็ไม่เพียงพอนั่นเอง

ดังนั้น..เมื่อเราปฏิบัติธรรมจนอารมณ์ใจทรงตัวดีแล้ว ถึงเวลาเลิกหรือว่าคลายบัลลังก์ไป เราจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเอาสติระมัดระวังอยู่กับพองยุบ หรือว่าลมหายใจเข้าออกของเรา พยายามประคับประคองไว้ให้อยู่กับเราให้นานที่สุดเท่าที่จะนานได้ ใหม่ ๆ ๑ นาที ๒ นาทีก็ถือว่าดีมากแล้ว หลังจากที่พยายามประคับประคองไปเรื่อย ก็จะได้เป็น ๕ นาที ๑๐ นาที ๑๕ นาที ครึ่งชั่วโมง ๑ ชั่วโมง เป็นต้น ยิ่งสามารถรักษาอารมณ์ใจของเราให้อยู่กับการภาวนาได้นานมากเท่าไร จิตใจของเราก็จะสงบระงับ มีความเยือกเย็นมากเท่านั้น กำลังสมาธิก็จะสูงขึ้นมากเท่านั้น

แต่ก็ต้องระมัดระวังอีกว่า ถ้าท่านทั้งหลายภาวนารักษาสมาธิเอาไว้แล้ว ต้องรู้จักนำสมาธินั้นไปใช้งานด้วย ไม่เช่นนั้นแล้ว กิเลสก็จะนำสมาธินั้นไปใช้เอง ก็คือพอเราเผลอเมื่อไร รัก โลภ โกรธ หลง ที่เกิดขึ้น ก็จะมาแบบฟ้าถล่มดินทลาย หรือว่าเขื่อนแตกเลยทีเดียว เนื่องเพราะว่าเขาได้กำลังจากสมาธิที่เราทำไว้นั่นเอง ไปใช้ในการฟุ้งซ่าน รัก โลภ โกรธ หลง

สังเกตว่าถ้าเป็นดังนั้น เราจะฟุ้งซ่านอย่างเป็นหลักเป็นฐาน เป็นงานเป็นการ จนกระทั่งไม่สามารถที่จะดึงกลับได้ ทำให้เกิดอาการจิตตก สมาธิตก กรรมฐานแตก บางคนก็เสียไปเป็นเดือน ๆ บางคนก็เสียไปเป็นปี ๆ เนื่องเพราะว่าเราไม่สามารถที่จะเอากำลังสมาธิมาใช้ในการพิจารณาข้อธรรม เมื่อเผลอก็โดนกิเลสปล้นเอาไปใช้เสียเอง กลายเป็นว่าเราเลี้ยงโจรไว้ทำร้ายตัวเราเองอยู่ตลอดเวลา..!

เรื่องพวกนี้ถ้าหากเราไม่มีประสบการณ์ บางทีก็จะอยู่ในลักษณะแบบนี้ไปเรื่อย กลายเป็นว่าปฏิบัติธรรมมา ไม่ว่าจะเป็นศีล เป็นสมาธิ เป็นปัญญาก็ตาม เดือนแล้วเดือนเล่า ปีแล้วปีเล่า ก็เอาดีไม่ได้ เนื่องเพราะว่ากำลังไม่พอที่จะใช้ในการตัดกิเลส ในเมื่อกำลังเพียงพอ ก็ยังไม่รู้จักใช้งาน โดนกิเลสขโมยเอาไปใช้อีกต่างหาก..!