เรื่องเด่น เทศน์วันอาสาฬหบูชา วันพุธที่ ๒๙ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙

เทศน์วันอาสาฬหบูชา
วันพุธที่ ๒๙ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙

https://youtube.com/live/v-IdQ-jmOCU?feature=share
เทศน์เริ่มนาทีที่ ๐๑.๑๕.๐๐

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

เทฺวเม ภิกฺขเว อนฺตา ปพฺพชิเตน น เสวิตพฺพา ติฯ​

ณ บัดนี้ อาตมภาพรับหน้าที่วิสัชนาในธัมมจักกัปปวัตนสุตกถา เพื่อเป็นเครื่องประดับสติปัญญา เพิ่มพูนบารมี เสริมสร้างกุศลบุญราศี แก่บรรดาพุทธบริษัททั้งหลาย ซึ่งพร้อมใจกันมาบำเพ็ญกุศลเนื่องในวันอาสาฬหบูชา ณ วัดท่าขนุนแห่งนี้

ญาติโยมทั้งหลาย วันสำคัญในพระพุทธศาสนาของเรานั้นมีหลายวันด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็น วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา หรือว่าวันอัฏฐมีบูชาก็ตาม ในแต่ละวันนั้นเราท่านทั้งหลายจักมีการบำเพ็ญกุศล เพื่อสั่งสมบุญเอาไว้สำหรับเป็นเสบียงไปยังโลกหน้า หรือว่าท่านทั้งหลายที่บารมีเต็มแล้วก็เป็นการสั่งสมบุญเพื่อความหลุดพ้นจากกองทุกข์โดยไม่ประมาท

 

องค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าของเรานั้น เมื่อพระองค์ท่านตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณใต้ควงไม้พระศรีมหาโพธิ์แล้ว ได้ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ๗ สัปดาห์ คือ ๔๙ วัน หลังจากนั้นก็ทรงปรารภว่า "ผู้ใดหนอ..จักรู้ทั่วถึงธรรมซึ่งตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว"

อันดับแรกก็นึกถึงครูใหญ่ทั้งสอง คือ อาฬารดาบส กาลามโคตร ปรากฏว่าท่านได้เสียชีวิตไปแล้วเมื่อ ๗ วันที่ผ่านมา และอุทกดาบส รามบุตร ปรากฏว่าท่านอาจารย์ใหญ่ผู้นี้เพิ่งจะเสียชีวิตลงในวันนี้เอง จึงกลายเป็นว่าทั้งสองท่านไปเกิดเป็นอรูปพรหม ปราศจากอายตนะที่จะรับรู้สิ่งต่าง ๆ กลายเป็นว่า สูญจากความดีไปอย่างน่าเสียดาย

พระองค์จึงทรงปรารภต่อไปถึงปัญจวัคคีย์ฤๅษีทั้ง ๕ ที่เคยอยู่ติดตามรับใช้มาเป็นระยะเวลานานถึง ๕ ปีเศษ แล้วทั้งหมดก็เกิดความเบื่อหน่าย เพราะคิดว่าพระองค์ท่านนั้นกลับเป็นผู้มักมาก หันจากการทรมานตนมาบริโภคอาหารตามปกติ จึงได้หนีไปอยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี ดังนั้นองค์สมเด็จพระชินสีห์บรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงตั้งใจเสด็จไปโปรด และเสด็จไปถึงในช่วงวันอาสาฬหบูชา คือ วันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘ พอดี

 

ญาติโยมทั้งหลายต้องลองนึกดูว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ในกลางเดือน ๖ เสด็จไปถึงปัญจวัคคีย์ฤๅษีทั้ง ๕ ในกลางเดือน ๘ แปลว่า ใช้เวลาประมาณ ๒ เดือน ในระหว่าง ๒ เดือนนั้น พระองค์ท่านทรงเสวยวิมุตติสุขไป ๔๙ วัน ก็แสดงว่า มีเวลาในการเสด็จไปป่าอิสิปตนมฤคทายวันแค่ ๑๑ วันเท่านั้น..!

แล้วองค์สมเด็จพระภควันบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้านั้น ถ้าหากว่าทรงเสด็จพระราชดำเนินไปเต็มกำลัง วันหนึ่งจะเดินทางได้ถึง ๑๒๐ โยชน์ ซึ่งจะเกินระยะทางไปมากมายมหาศาล เนื่องเพราะว่า..ป่าอิสิปตนมฤคทายวันนั้นอยู่ห่างจากควงไม้พระศรีมหาโพธิ์ประมาณ ๒๕๐ กิโลเมตรเท่านั้น ระยะทาง ๒๕๐ กิโลเมตร..อย่าว่าแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย แม้แต่กระผม/อาตมภาพก็เดินถึงภายในอาทิตย์เดียวเท่านั้น

แต่องค์สมเด็จพระภควันที่สามารถเดินทางถึงได้ภายในวันเดียว กลับต้องใช้เวลาถึง ๑๑ วัน เนื่องเพราะว่า..การที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเกิดมาในโลกนี้ ข่าวว่าองค์สมเด็จพระชินสีห์บรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้านั้น ถ้าหากว่าอยู่ครองราชย์ จะเป็นพระเจ้าจักรพรรดิราชปกครองทวีปทั้ง ๔ ถ้าเสด็จออกบวช จักได้เป็นศาสดาเอกของโลก

ข่าวนี้นั้นเกิดขึ้นแล้วก็กระจายออกไปทั่วทั้งชมพูทวีป อย่าลืมว่า..ชมพูทวีปสมัยนั้น ประกอบด้วย มหาชนบท ๑๖ แคว้น หรือพูดง่าย ๆ ว่า ๑๖ ประเทศด้วยกัน แต่ละประเทศก็มีกษัตริย์บ้าง มีหมู่ผู้คนบ้าง ช่วยกันปกครองอยู่ ที่ปกครองโดยหมู่คน เขาเรียกว่า 'ระบอบสามัคคีธรรม' แต่ว่าส่วนใหญ่แล้วเป็น 'ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์'

 

ในเมื่อตนเองเป็นใหญ่อยู่ ย่อมไม่อยากให้คนอื่นมาแย่งชิงไป ดังนั้น..การที่สมเด็จพระจอมไตรบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า ถึงแม้ว่าเสด็จออกบวช..แต่ก็ต้องมีบุคคลที่ไม่ไว้วางใจ ถ้ามีโอกาสเมื่อไรก็อาจจะส่งจารบุรุษ หรือนักฆ่า ไปจัดการเสียให้หมดเรื่องหมดราว ไม่ต้องไประแวงกันอีก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงไม่สามารถเสด็จไปตามปกติ เนื่องเพราะ..พระองค์มีมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ อนุพยัญชนะอีก ๘๐ ประการ เป็นจุดเด่นที่ไม่สามารถจะลบล้างได้ ใครเห็นก็รู้ว่า..ใช่ !

พระองค์ท่านจึงต้องใช้เวลาถึง ๑๑ วัน ในการเสด็จพระราชดำเนินลัดเลาะไปตามพื้นที่ป่าและเขา พอถึงเวลา..เริ่มมีคนออกมาทำมาหากิน หรือว่าออกมาเพื่อที่จะกระทำสิ่งหนึ่งสิ่งใด พระองค์ท่านก็ต้องหลีกเร้นไม่ให้เขาเห็น ไม่ใช่ว่ากลัวความตาย แต่พระองค์ท่านเกรงว่าถ้าบุคคลสร้างเวรสร้างกรรมกับพระองค์ท่านแล้วจะเดือดร้อนใหญ่ โดยเฉพาะต่ำ ๆ ก็ลงอเวจีมหานรก

ด้วยความที่สงสารสัตว์โลกทั้งหลาย องค์สมเด็จพระจอมไตรบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงต้องใช้เวลาดึกสงัดปราศจากผู้คน ซึ่งมีเวลาเพียงเล็กน้อยในแต่ละคืน เสด็จไปยังป่าอิสิปตนมฤคทายวัน พอใกล้สว่าง..เริ่มมีผู้คน พระองค์ท่านก็ต้องหลบไปพักผ่อนก่อน

 

ครั้นไปถึงแล้ว..ปรากฏว่า ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ยังเข้าใจผิดอีกว่า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่สามารถทนความลำบากได้ ต้องการให้เราท่านทั้งหลายอยู่ปรนนิบัติรับใช้เหมือนเดิม จึงได้ตกลงกันว่า ถ้าสิทธัตถราชกุมารเสด็จมาถึง พวกเราจงอย่าลุกรับ จงอย่าปูอาสนะ จงอย่าถวายน้ำใช้น้ำฉัน จงอย่าปฏิสันถารด้วย

แต่พอพระองค์เสด็จไปถึง ด้วยพุทธานุภาพ..ทำให้ปัญจวัคคีย์ลืมข้อสัญญาเสียสิ้น ที่เคยปูผ้าที่นั่ง..ก็ปูอาสนะให้นั่ง ที่เคยถวายน้ำใช้น้ำฉัน..ก็ถวายน้ำใช้น้ำฉัน ที่เคยสนทนาธรรมด้วย..ก็ปรารภด้วย เพียงแต่ (ปัญจวัคคีย์) ใช้คำพูด (กับพระองค์) ในลักษณะว่า "อาวุโส" ซึ่งเป็น คำพูดของบุคคลที่แก่กว่าใช้เรียกเด็ก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงตรัสว่า "อย่าเลย..ท่านทั้งหลาย บัดนี้เราตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว ขอเธอทั้งหลายจงอย่าได้สร้างกรรมด้วยการกระทำเช่นนี้เลย"

ปัญจวัคคีย์ก็ยังไม่เชื่อ เพราะสมัยนั้นเขาเชื่อกันว่า จะบรรลุมรรคบรรลุผลได้ ก็ต้องด้วยการทรมานตนเท่านั้น..!

ในเมื่อเป็นเช่นนั้น..องค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงกล่าวว่า "ดูก่อน...ท่านทั้งหลาย ตลอดระยะเวลายาวนานหลายปีที่อยู่ด้วยกันมา ตถาคตเคยกล่าววาจาเป็นสองหรือไม่ ?"
พูดง่าย ๆ ก็คือ เคยโกหกกันบ้างหรือไม่ ?

ปัญจวัคคีย์จึงได้สติว่า..สิทธัตถราชกุมารไม่เคยกล่าววาจาเป็นสอง พระองค์ท่านกล่าวว่า "ตรัสรู้" ก็น่าจะตรัสรู้จริง..! แล้วจึงนั่งลงตั้งใจฟังธรรม

 

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงแสดง "ปฐมเทศนา" คือ "ธัมมจักกัปปวัตนสูตร" ที่กล่าวว่า ส่วนสุดสองอย่าง คือ การทรมานตนเกินไปอย่างหนึ่ง การทำตัวเองสบายเกินไปอย่างหนึ่ง เป็นสิ่งที่นักบวชทั้งหลายไม่ควรที่จะไปข้องเกี่ยวด้วย

ส่วนที่ต้องประพฤติปฏิบัติ เรียกว่า "มัชฌิมาปฏิปทา" คือ "ทางสายกลาง" ประกอบไปด้วย "มรรคมีองค์ ๘" ซึ่งก็คือ ย่อลงมาเป็น..ศีล สมาธิ และปัญญานั่นเอง

แล้วพระองค์ท่านก็ตรัสถึง "อริยสัจ ๔" ก็คือ..
๑. ความทุกข์ สิ่งที่สรรพสัตว์ทั้งหลายจะต้องทน
๒. ความดับทุกข์ (สมุทัย) ก็คือ การที่พ้นจากความต้องทนทั้งหลายทั้งปวง
๓. การดับสิ้นเชิงของทุกข์ ก็คือการเข้าถึง "นิโรธ"
๔. และ..หนทางดับทุกข์ ก็คือ "มรรค ๘"

..ดังที่ได้ว่ามาแล้ว

 

เมื่อองค์สมเด็จพระประทีปแก้วตรัสจบ หัวหน้าปัญจวัคคีย์ ก็คือ โกณฑัญญะ ก็เกิดดวงตาเห็นธรรมว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายเหล่านั้นย่อมดับไปเป็นธรรมดา

เมื่อเป็นเช่นนั้น..ก็เลยกลายเป็นพระสงฆ์รูปแรกในพระพุทธศาสนา เพราะว่า สามารถรู้เห็นเป็นพยานในหลักธรรมที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ พระองค์ท่านจึงได้ประทานเอหิภิกขุอุปสัมปทา กลายเป็นภิกษุรูปแรกในพระพุทธศาสนา และมี "สังฆรัตนะ" เกิดขึ้นครั้งแรกในโลก

ก่อนหน้านี้มีแค่ พระพุทธเจ้า คือ "พระพุทธรัตนะ" มีแค่พระธรรมที่พระองค์ท่านตรัสรู้ ก็คือ "ธรรมรัตนะ" เพิ่งจะมีสังฆรัตนะเกิดขึ้นในวันอาสาฬหบูชานี้เอง..!

แล้วองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทรงแสดงธรรมต่อ จนโปรดปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ นั้นบรรลุเป็นพระอรหันต์ด้วยกันทั้งหมด แล้วทรงจำพรรษาแรกอยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวันนั่นเอง

 

ญาติโยมทั้งหลายจะเห็นว่า "ทางสายกลาง" ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ย่อลงมาเหลือ..ศีล สมาธิ และปัญญา นั่นแหละ คือ หนทางแห่งการหลุดพ้นจากกองทุกข์

เราท่านทั้งหลายที่เกิดมาทุกวันนี้ ตั้งแต่ลืมตาตื่นจนหลับตาลงไป ไม่มีเวลาไหนเลยที่เราจะไม่ทุกข์ ในตอนที่เรารู้สึกว่ามี "ความสุข" ก็คือ เวลาที่ "ความทุกข์ลดน้อยถอยลง" เท่านั้น

องค์สมเด็จพระภควันบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเล็งเห็นว่า สัตว์โลกทั้งหลายล้วนแล้วแต่เวียนว่ายตายเกิด ทนทุกข์นับกัปกัลป์อนันตชาติ จึงทรงตั้งปณิธานว่า จะต้องค้นคว้า "วิโมกขธรรม" คือ หลักธรรมอันเป็นเครื่องหลุดพ้นจากกองทุกข์ ให้ได้ แล้วพระองค์ท่านก็ทำสำเร็จ..! ดังที่ตั้งความปรารถนาเอาไว้

สิ่งทั้งหลายเหล่านี้ บรรดาพระเถระตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน หลวงปู่หลวงพ่อของเราท่านทั้งหลาย ก็นำมาเผยแพร่ต่อให้กับทุกคน

 

ท่านทั้งหลายที่มาทำบุญที่วัดท่าขนุนแห่งนี้นั้น อันดับแรก..ท่านได้สมาทานศีล ก็แปลว่า ท่านทั้งหลายเป็นผู้มีศีลบริสุทธิ์บริบูรณ์ เมื่อตั้งใจฟังธรรม ก็เงี่ยหูลงฟังและพิจารณาเนื้อความว่า สิ่งใดมีประโยชน์แก่ตนก็จักนำไปประพฤติปฏิบัติ และท้ายที่สุดก็เห็นว่า สิ่งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนมานั้นดีแท้ เราตั้งใจที่จะปฏิบัติตาม

ก็แปลว่า..ท่านทั้งหลายประกอบไปด้วยศีล สมาธิ และปัญญา ซึ่งสิ่งทั้งหลายเหล่านี้ถ้าสั่งสมรวมกันเข้า ก็จะเหมือนอย่างกับน้ำที่รวมตัวมากขึ้น ๆ ในที่สุดก็ไหลล้นพ้นเขื่อนข้ามไปได้เอง

การเข้าถึงมรรคถึงผลของเราทั้งหลายก็อยู่ในลักษณะเดียวกัน ก็คือ..ต้องสั่งสมบุญกุศลในศีล สมาธิ ปัญญาไปเรื่อย เมื่อทุกอย่างสมบูรณ์บริบูรณ์..เราก็ก้าวพ้นไปได้ โดยบางทีไม่รู้ตัวด้วยซ้ำไป

 

ท่านทั้งหลายที่มาบำเพ็ญกุศลในวันนี้ นอกจากเรื่องของศีล สมาธิ และปัญญาแล้ว เรายังได้ทำทานด้วยการทำบุญใส่บาตร ยังได้ร่วมกันหล่อเทียนพรรษา แล้วยังจะมีการตามประทีป ๑๐,๐๐๐ ดวงถวายเป็นพุทธบูชา ตลอดจนกระทั่งในส่วนของการเวียนเทียนถวายเป็นพุทธบูชา

กุศลทั้งหลายเหล่านี้จะหนุนส่งให้ท่านทั้งหลายมีบารมีเต็มเร็วขึ้น เสียดายที่ว่าพรรษานี้เป็นพรรษาแรกที่วัดท่าขนุนของเราไม่มีนาคบวชเข้าพรรษา เนื่องเพราะว่า..นาคที่มาอยู่ปฏิบัติเพื่อรอบวชนั้นหนีกลับบ้านไปเสียก่อน..! แต่เรื่องนี้ก็ไม่ว่ากัน เนื่องเพราะว่า..การบวชนั้นเป็นของยาก ไม่เช่นนั้นแล้วญาติโยมก็จะมีโอกาสร่วมบุญกุศลในการอุปสมบทพระภิกษุสงฆ์ในพระพุทธศาสนาอีกส่วนหนึ่ง

สิ่งทั้งหลายเหล่านี้..เมื่อรวมกันแล้วก็เปรียบเสมือนอย่างกับ 'น้ำ' ที่ค่อย ๆ เติมเต็มลงในแก้วของเรา ท้ายที่สุด..เมื่อมีมากพอก็จะไหลล้นข้ามแก้วออกไป ซึ่งก็คือ การหลุดพ้นจากกองทุกข์เข้าสู่พระนิพพาน นั่นเอง

 

รับหน้าที่วิสัชชนามาในธัมมจักกัปปวัตนสุตกถา ก็พอสมควรแก่เวลา..

ท้ายสุดแห่งพระธรรมเทศนา อาตมภาพขอตั้งสัตยาธิษฐาน อ้างคุณพระศรีรัตนตรัย คือ พระพุทธรัตนะ พระธรรมรัตนะ และพระสังฆรัตนะเป็นประธาน บารมีของอดีตเจ้าอาวาสวัดท่าขนุนทั้งหลาย มีหลวงปู่สาย อคฺควํโสเป็นที่สุด จงรวมกันเป็นตบะเดชะ พลวปัจจัย ดลบันดาลให้ทุกท่านประสบความสุขความเจริญทั้งทางโลกและทางธรรม แม้ว่าประสงค์จำนงหมายสิ่งหนึ่งประการใด ที่เป็นไปโดยชอบ ประกอบด้วยธรรมแล้วไซร้ ขอให้ความปรารถนาของทุกท่าน จงสำเร็จสัมฤทธ์ผล สมดังมโนรถจงทุกประการ

รับประทานวิสัชชนามาก็พอสมควรแก่เวลา จึงขอสมมติยุติพระธรรมเทศนาลงคงไว้แต่เพียงเท่านี้ เอวัง ก็มีด้วยประการฉะนี้

พระครูวิลาศกาญจนธรรม, รศ.ดร.
เทศน์วันอาสาฬหบูชา ณ วัดท่าขนุน
วันพุธที่ ๒๙ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙
(ถอดจากเสียงเป็นอักษร โดย เผือกน้อย)